ForumSevgisi.Com

  ForumSevgisi.Com > ForumSevgimiz Eğitim Bölümü > Türkçemiz Ve Diğer Dersler > Tarih


Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi


Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi

Türkçemiz Ve Diğer Dersler Kategorisinde ve Tarih Forumunda Bulunan Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi Konusunu Görüntülemektesiniz,Konu İçerigi Kısaca ->> Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi Kuzey-Batı Türk lehçeleri araştırmaları açısından son derece önemli bir kaynak olan Codex Cumanicus, XIV. yüzyılda ...

Kullanıcı Etiket Listesi

Yeni Konu aç  Cevapla
LinkBack Seçenekler Stil

Okunmamış 05 Aralık 2014, 22:03   #1
Durumu:
Çevrimdışı
User
Güneş teninde güzel.
User - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
Kaygili
Üyelik tarihi: 02 Aralık 2014
Şehir: İstanbul
Mesajlar: 9.308
Konular: 8078
Beğenilen: 727
Beğendiği: 562
www.forumsevgisi.com
Standart Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi

Codex Cumanicus ve Karaçay-Malkar Türkçesi

Kuzey-Batı Türk lehçeleri araştırmaları açısından son derece önemli bir kaynak olan Codex Cumanicus, XIV. yüzyılda İtalyan ve Alman misyoner rahipleri tarafından hazırlanmış, Karadeniz’in kuzeyinde yaşamakta olan çeşitli Türk boyları ile birlikte farklı dillerde konuşan bazı milletlerin ortak anlaşma ve ticaret dili olan Kıpçak (Kuman) Türkçesinin bir sözlüğünü ve hıristiyanlığa ait dinî metinleri ihtiva eden mühim bir eserdir. Codex Cumanicus’un Kıpçak Türkçesine ait kelime hazinesi ile Kıpçak grubuna giren çağdaş Türk lehçelerinden Kazan Tatarcası ve Karaimce arasındaki benzerlik ve paralellikler konusunda çeşitli araştırmalar yapılmıştır. Kafkasya’da konuşulan Kıpçak lehçelerinden Karaçay-Malkar Türkçesi de aynı mirası paylaşan bir Türk lehçesi olması sebebiyle Codex Cumanicus ile büyük benzerlik ve paralellikler taşımaktadır.

Türk dili tarihi açısından, özellikle Kuzey-Batı Türk lehçeleri ve Kıpçakça araştırmaları için paha biçilmez bir hazine değerinde olan Codex Cumanicus 1362 yılında Petrarca adlı bir kitap koleksiyoncusu tarafından Venedik Cumhuriyeti’ne hediye edilmiş ve Venedik Katedrali Kütüphanesi koleksiyonu arasında yerini almıştır. Eserin tek nüshası bugün St. Marcus manastırı kütüphanesinde saklanmaktadır 1.

Muhtemelen 1303-1362 yılları arasında yazılmış olan Codex Cumanicus Volga (İdil) ırmağının aşağı mecralarında faaliyet gösteren Fransiskan mezhebi mensubu İtalyan ve Alman misyonerler tarafından kaleme alınmıştır. Gotik harflerle yazılmış olan Codex Cumanicus’ta Kıpçak Türkçesinin (Kumanca’nın) gramer özellikleri, Latince, Farsça ve Kıpçak Türkçesi (Kumanca) kelime listeleri, Kıpçakça-Almanca sözlük ve Kıpçak Türkçesi metinler yer almaktadır 2.

Codex Cumanicus’tan 1656 yılında ilk bahseden Tomasini’dir. 1768 yılında Leibnitz Codex Cumanicus’u Venedik Kütüphanesi kataloğunda keşfetmiştir. 1769 yılında Kont Jozsef Teleki’nin kâtibi Daniel Cornides Codex Cumanicus’u Venedik’te bulmuş ve ilk 22 sayfasını kopyalamıştır. 1826’da J. Klaproth el yazmasını yeniden keşfederek yayımlanmak üzere düzenlemiştir 3.

1828 yılında J. Klaproth’un bu eser hakkında bilgi vererek bazı bölümlerini yayımlamasının ardından uzun bir süre Avrupalı bilimadamları tarafından adeta unutulan Codex Cumanicus hakkında 1875 yılında O. Blau "Über Volkstum und Sprache der Kumanen"; (Kumanların dili ve halkıyatı hakkında) adlı bir yazı yayımlamış, 1880 yılında Geza Kuun Budapeşte’de Codex Cumanicus’un tam neşrini ele almıştır. Meşhur Türkologlardan Radloff’un 1885-1887 yılları arasında Codex Cumanicus’un dil malzemesi ile ilgili yazılarının ardından XX. yüzyıl başlarında W. Bang Codex Cumanicus ile ilgili çalışmalarını neşretmiştir 4.

Codex’i Tomasini’nin Venedik Kütüphanesinde keşfiyle birlikte bu el yazması eser bilim dünyasında uzunca bir süre Petrarca Codex’i adıyla anılmıştır. Eserin Venedik’teki geçmişi hakkında çalışan G. Györffy, el yazmasına verilen Petrarca Codex’i adının yerleşmiş bir hata olduğunu ortaya koymuştur 5.

Codex Cumanicus başlıca iki bölümden oluşmaktadır. İlk sayfasında 11 Temmuz 1303 tarihi yer alan birinci bölümde Latince, Farsça ve Kumanca (Kıpçak Türkçesi) sözlük ve Kumanca gramer kuralları, sosyal ve ekonomik hayata dair çeşitli kelimeler yer almaktadır. Eserin bu bölümünde Latinceden fazla İtalyancanın tesiri hâkim olduğundan, İtalyanlar tarafından yazıldığı tahmin edilen bu bölüme İtalyanca Codex adı verilmektedir.

İkinci bölümde hıristiyanlığa dair Kumanca (Kıpçak Türkçesi) metinler ve 47 tane Kumanca bilmece yer almaktadır. Bu bölümün başında Kumanca-Latince ve Kumanca-Almanca sözlük bulunmaktadır. Codex Cumanicus’un bu bölümü Almanca Codex olarak adlandırılmaktadır. Bu bölümde hıristiyan dinine ait ilahilerin yer alması dolayısıyla, pek çok Türkolog bu eserin Alman Fransiskan mezhebine mensup misyonerler tarafından Kumanlar ı (Kıpçak Türklerini) hıristiyanlaştırmak amacıyla düzenlenmiş bir eser olduğunu düşünmüştür. Bilhassa eserdeki dinî metinler üzerinde en çok çalışmış olan W. Bang bu tezi ortaya atmıştır 6.

Codex Cumanicus üzerinde geniş araştırmalar ı bulunan Türkologlardan D. A. Rasovskij ise bu eserin İtalyan tüccarlar ı tarafından ticarî ihtiyaçlar için meydana getirildiği fikrine karşı çıkmaktadır. Rasovskij aynı zamanda W. Bang’ın iddia ettiği gibi Codex Cumanicus’un Kıpçaklar arasında hıristiyanlığı yaymak amacıyla Alman Fransiskan mezhebi misyonerleri tarafından hazırlandığı fikrini de kabul etmemektedir. Rasovskij’in düşüncesine göre Codex Cumanicus Latince, Farsça ve Kıpçak Türkçesinin yürürlükte olduğu bir yerde ve yalnız dinî maksatla değil, günlük hayatın gerektirdiği pratik bilgileri elde etmek amacıyla yazılmıştır 7.

Codex Cumanicus’un dil sahasına giren bölgeler arasında Volga (İdil) ırmağı boylar ı ile Karadeniz’in ve Kafkaslar ın kuzeyinde yaşamakta olan Türk boylar ı yer alırken, Codex Cumanicus’un dili olan Kıpçak Türkçesinin yalnızca çeşitli Türk boylarının anladığı ortak bir değil, Karadeniz’in kuzeyinde, Kır ım’da ve Kafkaslar’ın kuzeyinde yaşamakta olan çeşitli kavim ve milletlerin de ortak anlaşma dili olduğu anlaşılmaktadır. 1404 yılında Kafkasya’da bulunan Avrupalı misyoner Johannes de Galonifontibus Kafkasya’da ve Karadeniz’in doğu kıyılar ında yaşayan Yunan, Ermeni, Çerkes, Got, Tat, Rus, Lezgi, Avar, Kazikumuk, Alan kabilelerinin hepsinin Türk-Tatar dilinde konuştuklarını yazmaktadır 8.

17. yüzyılda Kafkasya’da bulunan Evliya Çelebi, seyahatnamesinin "Çerkes Vilayetleri"; bölümünde, Çerkesler’in Türk-Tatar dilinde konuştuklar ını belirtmektedir. Konuşmalara verilen örneklerden Çerkesler’in Kıpçak Türkçesini bildikleri anlaşılmaktadır. Değişik dillerde konuşan Kafkasya halklar ı arasında Kıpçak Türkçesinin ortak anlaşma dili olarak yaygın biçimde konuşulduğunun en mühim delili ise, 11 Mayıs 1918’de kurulan "Birleşik Kafkasya Cumhuriyeti";nin resmî dilinin Kumuk Türkçesi olarak kabul edilmesidir 9.

Şimdiye kadar çeşitli Türkologlar tarafından Codex Cumanicus’taki dil malzemesi ile Kazan Tatarcası ve Karaimce’deki önemli benzerlikler üzerinde durulmuştur. Annemarie von Gabain Codex Cumanicus’un diliyle Kazan Tatarcası arasında önemli benzerlikler tespit etmiştir 10.

Kafkasya’da Karaçay-Çerkesya ve Kabardin-Balkarya adını taşıyan iki farklı özerk cumhuriyette yaşamakta olan Karaçay-Malkar Türklerinin dilleri Türk lehçelerinin kuzey-batı grubunda yer alan Kıpçak grubuna girmektedir. Karaçay-Malkar Türkçesinin kelime hazinesi üzerinde yaptığımız bu araştırma, bu Türk lehçesinin Codex Cumanicus’un dili olan 13-14. yüzyıl Kıpçakçası ile büyük paralellikler ve benzerlikler taşıdığını göstermektedir. Karaçay-Malkar Türkçesinin tarihî kaynaklar ı açısından büyük öneme sahip Codex Cumanicus ile Karaçay-Malkar Türkçesi arasında tespit ettiğimiz başlıca paralellikler ve ortak kelimeler aşağıda verilmiştir. K. Grönbech’in Kuman Lehçesi Sözlüğü adlı eseriyle, ünlü Macar Türkolog Geza Kuun tarafından yayıma hazırlanan ve L. Ligeti’nin Prolegomena to the Codex Cumanicus başlıkl ı önsöz yazısıyla 1981 yılında Budapeşte’de yayımlanan Codex Cumanicus adlı esere dayanarak yaptığımız taramada, Codex Cumanicus’a ait kelimeler CC kısaltması ile verilmiş ve kelimelerin orijinal metindeki sayfa numaralar ı parantez içinde gösterilmiştir. Karaçay-Malkar Türkçesi kelimeler KM kısaltması ile yer almıştır. Karaçay-Malkar Türkçesi kelimeler için Ufuk Tavkul’un 2000 yılında Türk Dil Kurumu tarafından yayımlanan Karaçay-Malkar Türkçesi Sözlüğü adlı eserinin yanı sıra, S. A. Goçiyayeva ve H. İ. Süyünçev’in 1989 yılında Moskova’da yayımlanan Karaçay-Malkar Orus Sözlük - Karaçayevo-Balkarsko-Russkiy Slovar adlı eserleri de temel alınmıştır.
CODEX CUMANICUS VE KARAÇAY-MALKAR TÜRKÇESİNDE ORTAK KELİMELER
A
CC aç bol ‘acıkmak’ (24,19) ~ KM aç bol- ‘acıkmak’
CC açı taş ‘şap’ (81,15) ~ KM açuv taş ‘şap’
CC açkuç ‘anahtar’ (11,23; 100,28) ~ KM açhıç ‘anahtar’
CC açuv ‘acı, keder, üzüntü’ (139,16) ~ KM açuv ‘acı, kızgınlık, hiddet’
CC aga ‘ağabey’ (130,16) ~ KM aga ‘ağabey’
CC agaç ‘ağaç, odun’ (137, 1; 88,22) ~ KM agaç ‘ağaç, tahta’
CC agrık ‘hastalık’ (135,17) ~ KM avruv ‘hastalık’
CC akça ‘para’ (80,10) ~ KM ahça~açha ‘para’
CC akrın ‘yavaş, sakin’ (62,24) ~ KM akırın ‘yavaş’
CC ala ‘ala, benekli’ (114,24) ~ KM ala ‘karışık renkli, ala’
CC alaboga ‘büyük bir deniz hayvanı’ (160,11) ~ KM alabuga ‘bir tür balık’
CC alabota ‘kaz ayağı bitkisi’ (113,23) ~ KM alafota ‘bir tür yabanî ot’
CC alay ‘öyle, bu suretle’ (123,15; 126,29) ~ KM alay ‘öyle’
CC alda- ‘aldatmak’ (20,18-20) ~ KM alda- ‘aldatmak’
CC algış ‘övgü, kutlama’ (141,10) ~ KM algış ‘övgü, kutlama, dua’
CC algışla- ‘kutlamak, övmek’ (141,7) ~ KM algışla- ‘kutlamak, övmek’
CC alış- ‘değişmek, değiştirmek’ (13,12) ~ KM alış- ‘değişmek, değiştirmek’
CC alıştur- ‘değiştirmek’ (13,15) ~ KM alışdır- ‘değiştirmek’
CC ança ‘o kadar’ (149,20) ~ KM ança ‘o kadar’
CC angla- ‘anlamak’ (29,15-17) ~ KM angıla- ‘anlamak’
CC ant ‘yemin’ (132,21) ~ KM ant ‘yemin’
CC arçıla- ‘tartışmayı kesmek’ (114,15) ~ KM orçala- ‘tutmak , kesmek, frenlemek’
CC arı ‘buradan itibaren’ (59,12) ~ KM arı ‘o tarafa, oraya doğru’
CC arıh ‘zayıf’ (77,7) ~ KM arık ‘zayıf’
CC arov ‘arı, temiz, günahsız’ (139,8) ~ KM aruv ‘güzel, temiz, saf’
CC ar- ‘yorulmak’ (150,4) ~ KM arı- ‘yorulmak’
CC artı- ‘temizlemek’ (63,15) ~ KM arıt- ‘temizlemek’
CC artmak ‘heybe’ (102,11) ~ KM artmak ‘heybe’
CC artuk ‘fazla’ (75,18) ~ KM artık ‘fazla’
CC aruvlıh ‘arılık, temizlik, kusursuzluk, lekelenmemişlik’ (131,19) ~ KM aruvluk ‘güzellik, temizlik, saflık’
CC asıh ‘fayda’ (138) ~ KM asuv ‘fayda’
CC asov ‘destek, yardım’ (117,4) ~ KM asuv ‘destek, yardım’
CC asra- ‘bakmak, beslemek’ (140,8) ~ KM asıra- ‘bakmak, beslemek’
CC asru ‘çok, aşırı’ (122,34) ~ KM asırı ‘fazla, çok’
CC aş ‘yemek, yem; tahıl’ (16,4) ~ KM aş ‘yemek, yem’
CC aşa- ‘yemek yemek’ (10,21-23) ~ KM aşa- ‘yemek yemek’
CC aşık- ‘acele etmek’ (114,15-18) ~ KM aşık- ‘acele etmek’
CC aşlık ‘buğday, yem’ (110,2) ~ KM aşlık ‘arpa, hububat’
CC ata ‘baba’ (122,10) ~ KM ata ‘baba’
CC atalıh ‘üvey babalık, babalık’ (117,22) ~ KM atalık ‘manevî babalık’
CC atlan- ‘ata binmek’ (22,1-3) ~ KM atlan- ‘ata binmek , atla yola çıkmak’
CC avlak ‘tenha arazi, çöl, işlenmemiş arazi’ (114,19) ~ KM avlak ‘kır, boş arazi, çayır’
CC avuz ‘ağız’ (125,33) ~ KM avuz ‘ağız’
CC ayan- ‘korunmak, esirgemek’ (111,16-18) ~ KM aya- ‘korumak, esirgemek’
CC aygakla- ‘bir kimse hakkında bilgi vermek, konuşmak, şikayet etmek’ (131,17) ~ KM aygakla- ‘duyurmak, haber vermek, eleştirmek’
CC ayl ‘uçkur, kemer’ (11,26) ~ KM ayıl ‘kolan kayışı’
CC ayrı ‘çatallanmış, dallara ayrılmış’ (119,9) ~ KM ayrı ‘çatal, ikiye ayrılmış’
CC ayt- ‘söylemek’ (121,22) ~ KM ayt- ‘söylemek’
CC ayu ‘ayı’ (108,14) ~ KM ayuv~ayü ‘ayı’
CC azaş- ‘yolunu şaşırmak, yoldan çıkmak’ (160,31) ~ KM acaş- ‘yolunu şaşırmak’
________________
Umut bitti,limanı değil gezegeni verin ateşe.

imza
Alıntı ile Cevapla
Yeni Konu aç  Cevapla

Etiketler
codex, cumanicus, karacaymalkar, turkcesi

Seçenekler
Stil


Saat: 10:56

Forum Yasal Uyarı
vBulletin® ile Oluşturuldu
Copyright © 2016 vBulletin Solutions, Inc. All rights reserved.

ForumSevgisi.Com Her Hakkı Saklıdır
Tema Tasarım:
Kronik Depresif


Sitemiz bir 'paylaşım' sitesidir. Bu yüzden sitemize kayıt olan herkes kontrol edilmeksizin mesaj/konu/resim paylaşabiliyorlar. Bu sebepten ötürü, sitemizdeki mesaj ya da konulardan doğabilecek yasal sorumluluklar o yazıyı paylaşan kullanıcıya aittir ve iletişim adresine mail atıldığı taktirde mesaj ya da konu en fazla 48 saat içerisinde silinecektir.

ankara escort, izmir escort ankara escort, ankara escort bayan, eryaman escort, bursa escort pendik escort, antalya escort,