ForumSevgisi.Com

  ForumSevgisi.Com > ForumSevgimiz Eğitim Bölümü > Türkçemiz Ve Diğer Dersler > Türkçe - Edebiyat


Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı


Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı

Türkçemiz Ve Diğer Dersler Kategorisinde ve Türkçe - Edebiyat Forumunda Bulunan Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı Konusunu Görüntülemektesiniz,Konu İçerigi Kısaca ->> Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı Türkçede sözcüklerin yapısı incelendiğinde bazılarının yapım eki almadan (kitap, kitaplar); bazılarının yapım eki alarak (kitapçı, kitaplık) ...

Kullanıcı Etiket Listesi

Yeni Konu aç  Cevapla
LinkBack Seçenekler Stil

Okunmamış 03 Ağustos 2015, 15:53   #1
Durumu:
Çevrimdışı
ForumSevgisi - ait Kullanıcı Resmi (Avatar)
none
Üyelik tarihi: 14 Temmuz 2015
Mesajlar: 8.944
Konular: 8563
Beğenilen: 0
Beğendiği: 0
www.forumsevgisi.com
Standart Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı

Sözcüğün Yapısı Konu Anlatımı

Türkçede sözcüklerin yapısı incelendiğinde bazılarının yapım eki almadan (kitap, kitaplar); bazılarının yapım eki alarak (kitapçı, kitaplık) kullanıldığını; bazılarının ise iki sözcüğün bir araya gelmesiyle (kitabevi, kitapsever) oluştuğunu görüyoruz. Buna göre, Türkçede sözcükler, yapı bakımından üçe ayrılır:
1. Basit Sözcük
Hiçbir yapım eki almamış sözcüktür. Basit sözcükler çekim eki alabilir.
Bahçede pembe güller açmış.
Bu cümlede tüm sözcükler yapıca basittir. Çünkü sözcüklerin hiçbiri yapım eki almamıştır. Cümlede ek alan sözcükler ise çekim eki almıştır. “Bahçe” sözcüğü bulunma durumu eki (-de), “gül” sözcüğü çoğul eki (-ler), “aç-” eylemi ise miş’li geçmiş zaman kipi eki (-miş) almıştır.
2. Türemiş Sözcük
En az bir yapım eki almış sözcüktür. Türemiş sözcükler çekim eki de alabilir.
Yaşamda zorluklarla karşılaşılır.
Bu cümlede bütün sözcükler türemiştir; çünkü her sözcük en az bir yapım eki almıştır.
yaşamdayaş: isim kökü-a: isimden liil yapım eki-m: fiilden isim yapım eki-da: bulunma durumu ekizorluklarlazor: isim kökü-luk: isimden isim yapım eki-lar: çoğul eki-la: vasıta ekikarşılaşılır karşı: isim kökü-laş: isimden fiil yapım eki-ıl: fiilden fiil yapım eki-ır: geniş zaman kip ekiNot: Bazı sözcüklerdeki yapım ekleri zor fark edilir, bu sözcüklere dikkat etmek gerekir.
ılık > ılı – k fiilden isim yapım ekiışık > ışı – k fiilden isim yapım ekibatı > bat – ı fiilden isim yapım ekidoğu > doğ – u fiilden isim yapım ekiuyku > uy(u) – ku fiilden isim yapım ekioynuyor > oy(u)n – (a)u – yor fiilden isim yapım ekiyaşıyor > yaş (a) – ı – yor isimden fiil yapım ekiilerliyor > iler (i) – (le) li – yor isimden fiil yapım ekikıvrım > kıvır – (ı) m fiilden isim yapım eki3. Bileşik Sözcük
İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu yeni sözcüklerdir. Bileşik sözcükleri, uzun ve ayrıntılı bir konu olduğu için türlerine göre sınıflandırarak anlatmayı tercih edeceğiz.
A. Bileşik İsim
İki sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu sözcüklerdir. Bileşik isimler şu şekillerde oluşur:
İsim soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + isim)
aslanağzı, gökyüzü, hanımeli…
Sıfatların isim soylu sözcüklerle bir araya gelmesiyle oluşur. (sıfat + isim)
anayasa, Eskişehir, Kocatepe…
İsim soylu sözcüklerle fiillerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + fiil)
varyemez, mirasyedi, imambayıldı…
Fiil soylu sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (fiil + fiil)
vurdumduymaz, biçerdöver, gelgit…
İsim soylu sözcüklerle fiilimsilerin bir araya gelmesiyle oluşur. (isim + fiilimsi)
gökdelen, cankurtaran, kardelen…
(fiilimsi + isim)
bilirkişi, yanardağ, atardamar
Yansıma sözcüklerin bir araya gelmesiyle oluşur. (yansıma + yansıma)
çıtçıt, gırgır, şakşak…
B. Bileşik Sıfat
İki sözcüğün bir araya gelmesiyle oluşan, sıfat görevinde kullanılan sözcüklerdir. İki sözcüğün bir araya gelerek tek bir kavramı karşılamasıyla oluşan sıfatlara, “anlamca kaynaşmış bileşik sıfat” denir.
Gün geçtikçe vurdumduymaz bir toplum oluyoruz.Toplumda boşboğaz insanlar sevilmez.Annesi ona kahverengi bir kazak almış.Sana birkaç soru soracağım.O, hiçbir zaman yalan konuşmazdı.Biçimsel olarak ayrı yazılmalarına karşın belli bir kurala bağlı olarak oluşan sıfatlara “kurallı bileşik sıfat” denir. Bunlar aşağıdaki şekillerde oluşturulur:
Sıfat ve takısız ad tamlamalarına “-lı, -li, -lık, -lik, -sız, -siz” eki getirilerek bileşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.
kırmızı şapka – lı kıziyi huy – lu çocuktaş duvar – lı bahçekurşun kubbe – li camiiüç asır – lık çınaron yıl – lık çalışmabeş para – sız insanbahçe – si büyük konakkapı – sı açık evkalp – i temiz insanlarsaç – ı uzun çocukSıfat tamlamalarında sıfatla isim yer değiştirilip isme iyelik eki (-i, -i, -sı, -si) getirilerek bileşik sıfat (sıfat grubu) yapılır.
bahçe – si büyük konak (büyük bahçe) kapı – sı açık ev (açık kapı) kalp – i temiz insanlar (temiz kalp) saç – ı uzun çocuk (uzun saç) orman -ı güzel köy (güzel orman)C. Bileşik Fiil
Birden fazla sözcüğün bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre üçe ayrılır:
1. Yardımcı Fiille Yapılan Bileşik Fiil
İsim soylu bir sözcüğün yardımcı bir fiille (olmak, etmek, eylemek, kılmak, buyurmak) bir araya gelerek oluşturduğu bileşik fiildir. Günümüzde daha çok, “etmek” ve “olmak” yardımcı fiilleri kullanılmaktadır.
Soğuklardan hasta oldu. (hasta + olmak)Tanıştığımıza memnun oldum. (memnun + olmak)Onlar bize yardım etti. (yardım + etmek)Bu olay hepimizi mutlu etti. (mutlu + etmek)Hastamız iki günde iyi oldu. (iyi + olmak)Not: Bazı yabancı asıllı sözcüklerle bu tür bileşik fiil yapıldığında ses düşmesi veya ses türemesi görülür. Bu bileşik fiiller bitişik yazılır.
emir etmek > emretmek (ses düşmesi)kayıp olmak > kaybolmak (ses düşmesi)sabır etmek > sabretmek (ses düşmesi)his etmek > hissetmek (ses türemesi)af etmek > affetmek (ses türemesi)ret etmek > reddetmek (ses türemesi)Not: Bazı bileşik fiiller oluşturulurken hiçbir ses olayı meydana gelmez. Bu fiilleri oluşturan sözcükler arasında ulama olduğu için bitişik gibi okunur. Ancak yazımda ayrı yazılır.
terk etmekpark etmekfark etmekayırt etmekNot: Bazı durumlarda “olmak” ve “etmek” yardımcı fiil değil, asıl fiil olarak kullanılır.
Bu arsa ne kadar eder?Henüz akşam olmadı.Sokakta kavga olmuş.2. Kurallı Bileşik Fiil
İki fiilin belli kurallarla bir araya gelmesiyle oluşur. Bu fiillerden birisi kalıplaşmış şekilde kullanılır. Kurallı bileşik fiiller oluşturulma biçimlerine göre dörde ayrılır:
a. Yeterlik Fiili (fiil + ebilmek)
Cümleye bir işi yapabilme, bir işi yapmaya gücü yetme anlamı katar.
Sen, bu valizi tek başına yukarı çıkarabilirsin.Bu soruyu rahatlıkla çözebilirim. Not: Yeterlik fiilinin olumsuzunda “ebilmek” kalıbının “-bil-” bölümü düşer.
yazabilmek > yazamamak(yazabilmemek değil)Çocuk çantayı zorla taşıyabildi.Çocuk çantayı taşıyamadı.Çocuk çantayı taşımadı.Bu cümlelerden birincisinde “taşıyabildi” eylemi yeterlik fiilinin olumlu kullanımıdır. İkinci cümledeki “taşıyamadı” fiili, yeterlik fiilinin olumsuz kullanımıdır. Üçüncü cümledeki “taşımadı” fiili ise “taşımak” fiilinin olumsuz kullanımıdır ve bileşik fiil değildir.
Not: Yeterlik fiilinin bazı kullanımları, yeterlilik değil olasılık anlamı taşır. Olasılık anlamının olumsuz kullanımında da “bilmek” fiilinin düşmediği görülür.
Onlar, yarın Ankara’ya gidebilir. Onlar, yarın Ankara’ya gitmeyebilir. b. Tezlik Eylemi (fiil + ivermek)
Cümlede bildirilen fiilin acele, çabuk bir biçimde gerçekleştiğini ifade eder.
Bir gün içinde bütün işleri bitiriverdi. Yarına kadar bu ödevleri de yazıver. Dün gece elektrikler kesiliverdi. Çocuklar bugün de oynamayıversin.Not: Tezlik fiilinin olumsuzu iki şekilde yazılabilir.
Onun hatalarını bazen görmeyiver. Onun hatalarını bazen görüverme.c. Sürerlik Fiili (fiil + ekalmak, edurmak, egelmek)
Cümlede bildirilen fiilin devamlı bir şekilde yapılmakta olduğunu ifade eder.
Bu alışkanlıkları bu yaşına kadar süregeldi. Siz evde bekleyedurun, birazdan çıkarız. Küçük çocuk, ablasının arkasından bakakaldı.d. Yaklaşma Fiili (fiil + eyazmak)
Cümlede bildirilen fiilin gerçekleşmeye yaklaştığını ama gerçekleşmediğini ifade eder. Yani cümleye “az kalsın”, “neredeyse” anlamı katar. Yaklaşma bileşik fiili günümüz Türkçesinde sık kullanılmamaktadır.
Elimdeki vazo, balkondan düşeyazdı. Geçen haftaki kazada bütün ailesi öleyazdı.3. Anlamca Kaynaşmış Bileşik Fiil
Bir veya birden fazla ismin bir fiille bir araya gelmesiyle oluşan bileşik fiildir. Bu bileşik fiillerde bulunan fiiller gerçek anlamından uzaklaşır, diğer sözcüklerle kaynaşarak yeni bir fiili karşılar.
Arkadaşım öğretmenden söz istedi.
Bu cümlede “istemek” fiili tek başına bir eylemi karşılamamaktadır. Yanındaki “söz” sözcüğüyle birlikte anlamca kaynaşıp “konuşmak için izin almak” anlamında bir fiili karşılamaktadır. Bu yüzden bu cümledeki fiil “söz istemek” fiilidir.
Bu öğrenciler iyice gözden düştü. Bu işlere kafa yormalısın. Öğrenciler anlatılanlara kulak kesildi. Onların bu işi yapamayacağını ileri sürdü. Onun şiirleri bu şiirler yanında sönük kaldı.Not: Bazı anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerde bütün sözcükler, gerçek anlamlarından uzaklaştığı için bu sözcükler bitişik yazılır.
varsaymak, öngörmek, vazgeçmek…
Not: Bazı eylemler, anlamca kaynaşmış bileşik eylemlerle karıştırılabilir. Bunları ayırt etmek için cümlenin anlamına dikkat etmek gerekir.
Kardeşini kötü durumdan kurtarmak için elini oynatmadı.Felç geçiren hasta bugün elini oynatmadı.Birinci cümlede “elini”, “oynatmamak” sözcükleri anlamca kaynaşarak “”hiçbir girişimde bulunmamak” anlamında kullanılmıştır. Yani bileşik bir eylemdir. İkinci cümlede ise “el” ve “oynatmamak” sözcükleri gerçek anlamda kullanılmıştır. Yani bu cümlede bileşik eylem yoktur.
Çözümlü Örnekler
Örnek 1:Türemiş sıfatlar, adlarla fiillerin kök ya da gövdelerine yapım ekleri getirilerek oluşturulur.Aşağıdaki atasözlerinin hangisinde bu yolla yapılmış bir sıfat vardır?A) Güneş balçıkla sıvanmaz.B) Korkunun ecele faydası yoktur.C) Her ağacın meyvesi olmaz.D) Mızrak çuvala sığmaz.E) İşleyen demir pas tutmaz.(2000 – ÖSS)Çözüm:E seçeneğindeki “işleyen” sözcüğü “-le” ve “-en” yapım eklerini alarak demir adını niteleyen bir türemiş sıfat olmuştur.Cevap EÖrnek 2:“Türkçede bileşik eylemler, ad soylu bir sözcükle yardımcı eylemlerden oluşan öğelerdir.”Bu tanımın dışında kalan bileşik eylem, aşağıdakilerden hangisinde vardır?A) Bunun böyle olacağını hissetmiştim.B) Aceleye gerek yok, biraz sabret.C) Nasıl oldu bilmem, birden ortadan kayboldu.D) Kaç gündür bu daracık yere hapsolduk.E) Artık bastonsuz yürüyebiliyormuş.(1982 – ÖSS)Çözüm:A seçeneğinde “hissetmiştim”, B seçeneğinde “sabret”, C seçeneğinde “kayboldu”, D seçeneğinde “hapsolduk” bileşik eylemleri yardımcı eylemlerle kurulan bileşik eylemlerdir. E seçeneğindeki “yürüyebiliyormuş” bileşik eylemi kurallı bileşik eylemlerden yeterlik eylemidir.Cevap EÖrnek 3:“Gecekondu, uyurgezer, mirasyedi, ateşkes” gibi bileşik sözcükler, aşağıdaki yöntemlerden hangisiyle oluşmuştur?A) Her iki sözcük de kendi öz anlamı dışında kullanılmıştır.B) Birinci sözcük kendi öz anlamı dışında kullanılmıştır.C) İkinci sözcük kendi öz anlamı dışında kullanılmıştır.D) Eylem soylu sözcükler, birleştikleri sözcükle birlikte tür bakımından değişikliğe uğrayarak ad ve sıfat oluşturmuştur.E) Ses değişimi yoluyla oluşan bileşik sözcüklerde, iki ünlü kaynaşmış ya da hece düşmesi olmuştur.(1989 – ÖYS)Çözüm:Verilen örnek sözcükleri incelediğimizde eylem soylu sözcüklerle (konmak, uyumak, gezmek, yemek, kesmek), ad soylu sözcüklerin (gece, miras, ateş) bir araya gelip ad ve sıfat oluşturduğunu görüyoruz.Cevap DÖrnek 4:Aşağıdaki cümlelerin hangisinde “etmek” sözcüğü yardımcı eylem olarak kullanılmamıştır?A) Bu konuda ona ancak sen yardım edebilirsin.B) Evde yoktuk; misafirlerimizi yolcu etmeye gitmiştik.C) Bu ödülü çoktan hak ettiğini o da biliyordu.D) Bu tablo sence on bin lira eder mi?E) Bunu, birçok kez kendisinden rica ettim.(1982 – ÖSS)Çözüm:Verilen seçeneklere baktığımızda “etmek” sözcüğü, A seçeneğinde “yardım” sözcüğüyle, B seçeneğinde “yolcu” sözcüğüyle, C seçeneğinde “hak” sözcüğüyle, E seçeneğinde “rica” sözcüğüyle birleşerek bileşik eylem oluşturmuştur.Cevap DÖrnek 5:Kimi sıfat takımlarında adla sıfatın yeri değiştirilip, ada bir iyelik eki (-i, -si) eklenerek bir sıfat grubu (bileşik sıfat) oluşturulur.Aşağıdaki cümlelerin hangisinde bu yolla yapılmış bir sıfat grubu vardır?A) Okul müdürümüz uzun boylu, sert bakışlı, oldukça genç biriydi.B) En büyük arzusu, salonu geniş bir eve sahip olmaktı.C) Güzel değil fakat okunaklı bir yazısı vardı.D) Bahçedeki iri gövdeli çınarın altında oturmayı çok severdi.E) Okulun yıkık bahçe duvarını nihayet onarmışlardı.(1987 – ÖSS)Çözüm:B seçeneğinde “salonu geniş” sıfat grubu (bileşik sıfat), “geniş salon” sıfat tamlamasının, tamlayan ve tamlananın yer değiştirmiş şeklidir.Cevap B Örnek 6:Aşağıdakilerin hangisinde birden çok bileşik fiil vardır?A) Kimi benim gibi erir derinden Kimi senin gibi çok mutlu olurB) Bahsetti derinden ona halim Aşkın bu onulmaz yarasındanC) Soldu günden güne sessiz soldu Dediler hep: “Kıza bir hal oldu!”D) Bir öğreniversin aşkı Ağacı o vakit seyredinE) Dalıveriyoruz arada bir Belli, bir şey var aramızda(1992-ÖYS)Çözüm seçeneğinde “öğreniversin” sözcüğü, kurallı bileşik eylemken “seyredin” sözcüğü, yardımcı eylemle yapılan bileşik eylemdir.Cevap DÖrnek 7:Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi yapı bakımından ötekilerden farklıdır?A) Kitabın son sayfasını dikkatlice okuttu.B) Babasının gözüne girmek için çok çabalıyor.C) Öğretmenin sorduğu ikinci soruyu bilemedi.D) Kemal, geçen hafta çok kötü hastalanmış.E) Dergimizin kapağını bu sayısında yeniledik.Çözüm:A seçeneğindeki “okuttu”, B seçeneğindeki “çabalıyor” D seçeneğindeki “hastalanmış”, E seçeneğindeki “yeniledik” sözcükleri yapım eki aldığından türemiş eylemdir. C seçeneğindeki “bilemedi” sözcüğü ise “bilebilmek” yeterlik fiilinin olumsuz şeklidir, yani bileşik eylemdir.Cevap CÖrnek 8:“Bileşik sözcükler ad tamlamasının kaynaşıp kalıplaşmasıyla oluşabilir.”Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili sözcük, bu yolla oluşturulmuştur?A) Gemi birazdan Yenikapı’dan kalkacak.B) Onlar Bozcaada’da oturuyormuş.C) Çocuklar bahçede kartopu oynuyor.D) Sonbaharda Abant Gölü çok güzel olur.E) Büyükbabam yarın bize ziyarete gelecek.Çözüm:A seçeneğindeki “Yenikapı”, B seçeneğindeki “Bozcaada”, D seçeneğindeki “Sonbahar”, E seçeneğindeki “Büyükbabam” sözcükleri sıfat tamlaması şeklinde oluşurken C seçe-neğindeki “kartopu” sözcüğü ise ad tamlaması şeklinde oluşmuştur.Cevap C Örnek 9I)Yaşamı kendince (II)algılayıp (III)yorumlamak (IV)yerine önüne konduğu gibi kabul eden insanlar, (V)düşünce tembelidir.Yukarıdaki altı çizili sözcüklerden hangisi, yapısı bakımından ötekilerden farklıdır?A) I. B) II. C) III. D) IV. E) V.(1999 – İPTAL)Çözüm:Cümleyi incelediğimizde “yaşamı” (yaş-a-m-ı), “algılayıp” (al-gı-la-y-ıp), “yorumlamak” (yor-um-la-mak), “düşünce” (düş-ün-ce) sözcüklerinin yapım eki aldığını görüyoruz. Yapıca türemiş sözcüktür. IV nolu sözcük olan “yerine” (yer-i-n-e) sözcüğünde ise yapım eki yoktur. Yapıca basit sözcüktür.Cevap D
Alıntı ile Cevapla
Yeni Konu aç  Cevapla

Etiketler
anlatimi, konu, sozcugun, yapisi

Seçenekler
Stil


Saat: 04:04

Forum Yasal Uyarı
vBulletin® ile Oluşturuldu
Copyright © 2016 vBulletin Solutions, Inc. All rights reserved.

ForumSevgisi.Com Her Hakkı Saklıdır
Tema Tasarım:
Kronik Depresif


Sitemiz bir 'paylaşım' sitesidir. Bu yüzden sitemize kayıt olan herkes kontrol edilmeksizin mesaj/konu/resim paylaşabiliyorlar. Bu sebepten ötürü, sitemizdeki mesaj ya da konulardan doğabilecek yasal sorumluluklar o yazıyı paylaşan kullanıcıya aittir ve iletişim adresine mail atıldığı taktirde mesaj ya da konu en fazla 48 saat içerisinde silinecektir.

ankara escort, izmir escort ankara escort, ankara escort bayan, eryaman escort, bursa escort pendik escort, antalya escort,